Kolelitijaza označava postojanje jednog ili više kamenaca u žučnom mjehuru. Oko tri četvrtine žučnih kamenaca stvara se taloženjem kolesterola u žučnjaku, a ostatak žučnih kamenaca je poznat kao pigmenti kamenci koji se sastoje od kalcificiranog bilirubina.
U bilo kojem trenutku, kamenci se mogu zaglaviti u vodu žučnog mjehura, a koji vodi od žučnjaka do glavnog žučovoda i izazvati bol (bilijarna kolika) koja može biti praćena i upalom (kolecistitis). Oko 15% osoba s kamencima u žučnjaku ima također kamence i u zajedničkom žučnom vodu (koledokolitijaza). Takvo stanje može dovesti do zastojne žutice ili upale gušterače (žučni kamenci su odgovorni za oko 45% svih slučajeva akutne upale gušterače).
Faktori rizika
Glavni rizični faktori za razvoj žučnih kamenaca su ženski spol, pretilost, dob iznad 40 godina te povišena razina estrogena.
Simptomi
Najčešći simptom bolesti žučnjaka je isprekidana jaka bol koja se naziva bilijarna kolika, ona se pojavljuje u žličici i pod desnim rebrenim lukom te se može širiti pojasasto prema leđima. Obilni ili masni obroci mogu izazvati bol, ali se ona obično pojavljuje nekoliko sati nakon jela, često budeći bolesnika tijekom noći. Bolesnik može imati povišenu temperaturu i osjećati mučninu ili povraćati. Bilijarna kolika obično nestaje nakon jednog do pet sati. Oko 80% osoba sa žučnim kamencima nikad ne osjeti simptome.
Akutna upala žučnjaka (akutni kolecistitis) uzrokuje simptome koji su slični simptomima bilijarne kolike, ali su uz bol prisutni i simptomi upale (temperatura, zimica).
Kamenci zaglavljeni u glavnom žučovodu (koledokolitijaza) mogu blokirati protok žuči i izazvati žuticu. Kad dođe do upale u žučnom vodu, to je stanje poznato kao kolangitis.
Dijagnostika
Anamnestički podaci bolova uz lokalnu palpabilnu bolnost pod desnim rebrenim lukom upućuju nas na radiološku dijagnostiku kojom potvrđujemo dijagnozu žučnih kamenaca. Ultrazvukom trbuha ili drugim radiološkim tehnikama snimanja (magnetna rezonanca ili kompjuterizirana tomografija) vizualiziraju se žučni kamenci. Međutim, budući da su žučni kamenci česti i većinom ne uzrokuju nikakve simptome, samo pronalaženje kamenaca ne mora obavezno objašnjavati bolesnikove bolove, koji mogu biti uzrokovani mnogobrojnim drugim stanjima.
Rezultati laboratorijskih ispitivanja su obično normalni kod osoba s jednostavnim bilijarnim bolovima. Međutim, kod akutnog kolecistitisa, a posebno kod koledokolitijaze (kamenaca u glavnom žučovodu) jetrena ispitivanja krvi pokazuju povišene vrijednosti jetrenih enzima, alkalne fosfataze i bilirubina kao i upalnih parametara.
Liječenje
Smjernice navode da ako osoba nema nikakve simptome, ne treba žuriti s liječenjem. Izuzeci od ovog pristupa su osobe s kamencima većim od 2 centimetra i osobe koje imaju polipe na žučnjaku što je također indikacija za kirurško odstranjenje žučnjaka (kolecistektomiju).
Žučni kamenci skoro nikada ne nestanu spontano. U određenom trenutku kamenci mogu izazvati bolove, komplikacije, ili oboje, i zahtijevaju liječenje. Lijekovi poznati kao spazmolitici i analgetici prvi su lijekovi izbora za olakšavanje bolova žučnjaka. Bolesnici kod kojih postoje dokazi o infekciji, uključujući povišenu temperaturu i povećan broj bijelih krvnih stanica, primat će antibiotike. Ako je bolesnik primljen u bolnicu s akutnom upalom žučnjaka, obično je potrebna operacija, ali se ona može provesti i nakon konzervativnog liječenja ukoliko je došlo do smirivanja upale.